تحقیق درباره معاد در نگاه خیام و حافظ (ادبیات)

شنبه 5 اسفند 1396
4:03
مارال
دسته بندیادبیات
فرمت فایلdoc
تعداد صفحات42
حجم فایل20 کیلو بایت

پس از پرداخت، لینک دانلود فایل برای شما نشان داده می شود

پرداخت و دانلود

معاد در نگاه خیام و حافظ

مهناز صفایی هوادرق

چكیده

حكیم عمر خیام نیشابوری در یكی از سالهای نیمه اول سدة پنجم هجری به دنیا آمده و در حوالی سال 520 ه. از دنیا رفته است، این سالها مطابق با دورانی است كه متشرعان و دكان داران مذهب با طرز فكر خشك و انعطاف ناپذیر خود آراء مخالف خود را بر نمی تابیدند و با برچسب تكفیر مخالفان خود را از سر راه بر می داشتند، خیام یكی از بزرگان تاریخ ادبیات فارسی است كه از تهمت الحاد در امان نمانده است. اما آیا به درستی خیام ملحد بوده است یا اینكه افكار او نگاه هنرمندانه و معترض به عالم هستی است كه درشعر دیگر هنرمندان و شاعرانی كه به مسلمانی و خوش مذهبی معروفند نیز وجود دارد. برای نمونه حافظ كه قرآن را با چارده روایت می خوانده است دربسیاری از مضامین با خیام هم داستان است اما زبان و نحوه ی بیان این دو فرق دارد؛ در این مقاله از چندین مضمون مشترك شعر حافظ و خیام (آفرینش ، خدا، جبر و اختیار، قضا و قدر، مرگ) تنها به مسئلة روح و معاد پرداخته شده است.

واژگان كلیدی:

خیام، حافظ، معاد، فلسفه

برای خیام ماورای ماده چیزی نیست. دنیا در اثر اجتماع ذرات بوجود آمده كه بر حسب اتفاق كار می كنند. این جریان دائمی و ابدی است . و ذرات پی در پی در اشكال و انواع، داخل می شوند و روی می گردانند. از این رو انسان هیچ بیم و امیدی ندارد و در نتیجه تركیب ذرات و چهار عنصر و تأثیر هفت كوكب بوجود آمده و روح او مانند كالبد مادی است و پس از مرگ نمی ماند:

ای آنكه نتیجه چهار و هفتی             و ز هفت و چهار دایم اندر تفتی

می خور كه هزار باره بیشت گفتم     باز آمدنت نیست چو رفتی رفتی

می خور كه به زیر گل بسی خواهی خفت    

بی مونس و بی رفیق و بی یاور وجفت

زنهار به كس مگو تو این راز نهفت

هر لاله كه پژمرد نخواهد بشكفت

خیام اگر ز باده مستی خوش باش   

با لاله رخی اگر نشستی خوش باش

چون عاقبت كار جهان نیستی است

انگار كه نیستی چو هستی خوش باش

اما خیام به همین اكتفا نمی كند و ذرات بدن را تا آخرین مرحله نشئاتش دنبال می نماید و بازگشت آنها را شرح می دهد. در موضوع بقای روح معتقد به گردش و استحاله ذرات بدن پس از مرگ می شود. زیرا آنچه محسوس است و به تمیز در می آید این است كه ذرات بدن در اجسام دیگر دوباره زندگی و یا جریان پیدا می كنند. ولی روح مستقلی كه بعد از مرگ زندگی جداگانه ای داشته باشد نیست. اگر خوشبخت باشیم، ذرات تن ما خم باده می شوند و پیوسته مست خواهند بود، و زندگی مرموز و بی اراده ای را تعقیب می كنند.

محمدتقی جعفری در توضیح رباعی فوق (=می خور كه به زیر گل بسی خواهی خفت) چنین می نویسد: «پس از توصیه به میگساری، به اصطلاح یك راز مگو را با همه آدمیان در میان می نهند و می گوید: «هر لاله كه پژمرد نخواهد بشكفت»! این راز مگو كه در نظر گوینده انقلابی در فكر بشری ایجاد خواهد كرد! این است كه : بروید در بهاران قدمی چند در گلستان بزنید، گلهایی را خوهید دید كه بسیار زیبا و با طراوت و شكوفایی عطر افشانی می كنند و در پاییز و زمستان سراغ همان گلستان را بگیرید و بروید خواهید دید همة آنها پژمرده و از بین رفته اند و دیگر نخواهند رویید، حال وضع آدمیزادگان هم چنین است كه وقتی خزان اجل بر آنان وزیدن گرفت و به زیر خاك تیره شان كشید، دیگر زنده نخواهند گشت. [1]

از آن جا كه خیام شاعر و فیلسوف مادی است فكر او در محور نیستی با تفكر و فلسفه الهیون كاملاً مغایر است. مثلاً افلاطون كه بزرگترین نماینده و معرف این مكتب است اعتقاد داشت كه بعداز مرگ، روح باقی می ماندو به حیات دیگر كه جاودان است، در قلمرو عقول و مثل عروج می كند. ازاین رو جسم به مثابه زندان و قفس روح است، هر چه زودتر این قفس بشكند، روح زودتر می رهد. اما مساله به این شكل برای خیام مطرح نیست، چرا كه او اساساً به روح اعتقاد ندارد . پس فقط می ماند جسم و استحالة‌ذرات مادی. دستی كه امروز بر گردن یاری پریچهر و سیه چشم و مشكین مو حلقه شده است، فردا دستة كوزه می شود. حال روح به كجا می رود، اساسا وجود دارد یا نه برای خیام خالی از اعتبار است . برای او در همه حال تحول مادی، گردش ذرات و بینش مادی اهمیت دارد و در ورای ماده جز خلاء و نیستی ، هیچ چیز متصور نیست. همین جاست كه نقطة عزیمت و آغاز یأس خیام است، چرا كه اگر او به جهانی دیگر اعتقاد داشت، این یأس لازم نمی آمد و می توانست با رغبت، مرگ تن را تحمل كند و به سرای باقی بشتابد، در این رباعی كه او آخر عمر درازش سروده، این یأس لازم نمی آمد و می توانست با رغبت مرگ تن را تحمل كند و به سرای باقی بشتابد، در این ربعای كه او آخر عمر درازش سروده، این یأس و ترس از نیستی به خوبی مشهود است:

 


[1] - تحلیل شخصیت خیام ، جعفری ، محمدتقی ص 184.

پس از پرداخت، لینک دانلود فایل برای شما نشان داده می شود

پرداخت و دانلود


برچسب‌ها: <-TagName->
تمامی حقوق این وب سایت متعلق به powerpointdl است. || طراح قالب bestblog.ir